Wiek ten związany jest z intensywnym rozwojem funkcji układu nerwowego, który stanowi materialne podłoże procesów psychicz­nych. W wieku 14 — 18 lat doskonalą się formy myślenia młodzieży, co przejawia się już w zainteresowaniach teoretycznych, dotyczą­cych problemów naukowych, społecznych, moralnych i innych. Jest to niewątpliwie okres trudny, nie wolny od konfliktów wewnętrz­nych i starć z otoczeniem, wywołanych często charakterystycznym dla tego wieku krytycyzmem. W niektórych wypadkach wybujały rozwój tych form myślenia może przyczynić się do zachwiania równowagi psychicznej młodych ludzi (abnegacji i rozgoryczenia, niezrozumienia siebie i starszych itp.). W tym okresie charakteryzuje także młodzież dążność do szuka­nia wzajemnych powiązań i zależności między poszczególnymi zja­wiskami i faktami, do tworzenia uogólnień, do uchwycenia istoty i prawidłowości obserwowanych zjawisk. Jest to niewątpliwie wiek problemów i krystalizowania się poglądów na otaczający nas świat. Stąd skłonność do rozważania problemów filozoficznych, do mło­dzieńczego filozofowania. Duże znaczenie w procesach psychicznych tego okresu odgrywa pamięć, która z początkowo mechanicznej, szczególnie w pierwszych okresach nauki, przekształca się w pamięć rozumową i logiczną. Analizując nagromadzone i pogłębiające się wiadomości, młodzież nabiera coraz większej odpowiedzialności i samodzielności zarówno w myśleniu teoretycznym, jak i działaniu praktycznym. Niemniej jednak dużą jeszcze rolę w tym okresie odgrywają wyobraźnia i ma­rzenia. Mogą one być bardzo różne — bądź dotyczące kwestii spo­łecznych (np. plany ulepszenia i poprawienia stosunków międzyludz­kich, przebudowy świata itp.), bądź osobistych (np. plany dotyczą­ce wyboru zawodu, przy czym zwykle obierane są zawody o dużej popularności i atrakcyjności, jak zawód aktora filmowego, aktora teatralnego, lotnika, marynarza itp.). Życie uczuciowe młodzieży rozwija się w tym czasie wielokierun­kowo. Wzmaga się siła i intensywność uczuć przy jednoczesnym bra­ku ich trwałości. Ich gwałtowność, najczęściej mało kontrolowana rozumowo, prowadzi często do pochopnego, nieprzemyślanego, impulsywnego działania. Jako przykład można by podać zmienność uczuć w stosunku do koleżanek i kolegów. Głęboki smutek i przygnę­bienie łatwo przechodzą w tym okresie w gwałtowne wybuchy radoś­ci i entuzjazmu, uwielbienie w pogardę, przyjaźń w nienawiść, poczucie własnej siły w niewiarę w siebie itp. Pochopność działania przejawiać się może w podejmowaniu nieprzewidzianych decyzji, np. jakiegoś wyjazdu czy wycieczki przedsiębranych bez specjalnego przygoto­wania i uprzedzenia starszych, bez zaplecza finansowego itp. Nabiera to szczególnego wyrazu w okresie modnego i rozwijającego się auto­stopu. Wyższy poziom rozwoju intelektualnego zaczyna z upływem czasu wpływać hamująco na procesy emocjonalne, które stają się głębsze, trwalsze i bardziej opanowane. W procesach rozwoju psy­chicznego młodzieży dają się zauważyć coraz częściej samodzielne akty woli, których realizowanie jest bardziej konsekwentne i usta­bilizowane. W tym ogólnie trudnym okresie, pełnym wahań, wątpliwości i dociekań, młodzież powinna zwracać się do dorosłych z prośbą o po­moc, radę. Wymaga to od obydwu stron — pytającego i doradcy, wspólnego zrozumienia, szacunku, zaufania i serdeczności. Kontakt obopólny powinien być stale utrzymywany, nie tylko dlatego, że starsi mieli możność przeżycia wielu różnorodnych sytuacji życio­wych dających im doświadczenie, lecz przede wszystkim w celu wy­krystalizowania się pełnej osobowości młodego człowieka, z uwzględ­nieniem rozwoju jego charakteru, temperamentu, uzdolnień i zainte­resowań. W okresie dojrzewania psychicznego dochodzi do zdobycia przez młodego człowieka samodzielności i niezależności, zżycia się ze spo­łeczeństwem i znalezienia w nim swego miejsca.