Pojęcie to, chociaż tak często używane, nie jest łatwe do zdefinio­wania. Dokładne podanie granicy pomiędzy zdrowiem a chorobą, pomiędzy stanem normalnym a patologicznym jest przy obecnym stanie wiedzy bardzo trudne lub nawet niemożliwe. Umownie przyj­mujemy, że określona sprawność funkcji fizjologicznych organizmu mierzona metodami klinicznymi lub próbami laboratoryjnymi jest miernikiem stanu zdrowia. Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia pojęcie „zdrowie" oznacza stan pełnego, dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie wyłącznie brak choroby czy niedo­magania. Pełniejszą definicję zdrowia podał prof. M. Kacprzak: „Zdrowiem nazywamy nie tylko brak choroby czy niedomagania, ale i dobre samopoczucie oraz taki stopień przystosowania się biologicz­nego, psychicznego i społecznego, jaki jest osiągalny dla danej jed­nostki w najkorzystniejszych warunkach". Do oceny stanu zdrowia stosuje się najczęściej tak zwane mierniki negatywne, określające z reguły brak zdrowia, to znaczy chorobę i jej skutki. Istnieją również próby oparcia oceny stanu zdrowia o mierniki pozytywne, np. określające rozwój osobnika, lub też sprawność fi­zyczną na podstawie prób czynnościowych (do nich należą np. po­miary tętna po wysiłku fizycznym, pomiary ciśnienia krwi i inne). Stanowią one cenne uzupełnienie mierników negatywnych. Pojęcie zdrowia obejmuje również zagadnienia związane z działalnością psychiczną człowieka. Na organizm człowieka działają stale liczne bodźce często przekraczające jego możliwości adaptacyjne. Jest to szczególnie ważne w epoce współczesnej, gdy czło­ wiek znajduje się przez znaczną część dnia w stanie dużego napięcia nerwowego i gdy wymaga się od niego stałej koncentracji uwagi. Rosnące z dnia na dzień tempo życia grozi, pomimo ułatwień i udos­konaleń technicznych, ciągłymi niebezpieczeństwami. Niezaspokojone, coraz to nowe dążenia mogą wywoływać stan stałego napięcia emocjo­nalnego i prowadzić do naruszenia równowagi psychicznej. Higiena psychiczna zmierza do ustalenia przyczyn i zmian prowadzących do zachwiania tej równowagi, bada typ struktury psychicznej danego osobnika, jego zainteresowania, uzdolnienia, stany emocjonalne, uczu­ciowe, moralne i społeczne, podaje wskazania właściwego postępo­wania w poszczególnych okresach życia jednostki. W rozwoju osobniczym wrodzone właściwości anatomiczno-fi-zjologiczne człowieka i jego zdolności psychiczne ulegają modyfika­cjom na skutek wpływów zewnętrznych. Rozwój psychiki kształtuje się pod wpływem wychowania i działalności własnej, czyli aktywności osobnicznej. W działalności własnej i wychowawczej możemy świa­domie kierować procesami poznawczymi, doskonalić uzdolnienia i pobudzać zainteresowania, modyfikować temperament i charakter, prowadząc w efekcie do wszechstronnego i pełnego rozwoju osobo­wości człowieka. Higiena psychiczna stawia sobie za cel wypracowanie wskazań korzystnych dla rozwoju stosunków międzyludzkich i dos­konalenia najodpowiedniejszych dla jednostki form życia zbiorowego. Wprowadzanie w życie postulatów higieny psychicznej powinno być dostosowane do okresu życia osobnika. Inne postulaty należy sto­sować w okresie wczesnego dzieciństwa, inne zaś w okresie osiągania dojrzałości biologicznej, psychicznej i społecznej. Na rozwój psychofizyczny dziecka mają wpływ różnorodne czyn­niki. Stwierdzono ujemny wpływ na zdrowie dziecka niektórych czyn­ników występujących w okresie ciąży u matki, jak przykre przeżycia emocjonalne, przebycie niektórych chorób, zwłaszcza zakaźnych (np. różyczka), choroby weneryczne, urazy mechaniczne okolicy brzucha i inne. Dobry stan zdrowia matki przed zajściem w ciążę i podczas ciąży, a także stan zdrowia ojca przed zapłodnieniem są podstawowym wa­runkiem dobrego rozwoju psychicznego i fizycznego ich przyszłego dziecka. W Polsce Ludowej sprawa opieki nad matką i dzieckiem, troska o utrzymanie ich zdrowia zarówno fizycznego, jak i psychicznego jest jednym z ważniejszych zagadnień państwowych. Świadczy o tym artykuł 70, 78 Konstytucji PRL1 oraz szereg wydanych na tej pod­stawie ustaw sejmowych i rozporządzeń Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej. W trosce o jak najlepszy stan zdrowotny matki i prawidło­wy rozwój psychofizyczny dziecka zorganizowano kilka typów porad­ni, które mają na celu zarówno opiekę nad przyszłą matką (poradnia K), jak opiekę nad urodzonym już dzieckiem: poradnie dla dzieci zdrowych (D) i poradnie dla dzieci chorych (D^. Dużym osiągnięciem Służby Zdrowia jest zapewnienie w izbach porodowych i szpitalach położni­czych fachowej pomocy wszystkim kobietom w okresie porodu (patrz rozdz.: — organizacja ochrony zdrowia).